Dogru kaynak Dogru kaynak Video Dogru kaynak Dogru kaynak

Bilişim teknolojisi-bobinler

dogrukaynak Ödev-Ders » Bilişim Teknolojileri » Bilişim teknolojisi-bobinler
Hit : 1030
Tarih : 20 Ekim 2010 18:19
Yükleyen : Paylasimci
Oy Ver (1/652) :
BOBİNLER
Genellikle nüve adı verilen dayanıklı yalıtkan üzerine izoleli iletken tellerin sarmal bir şekilde yan yana ve üst üste sarılmasıyla elde edilen devre elemanına bobin denir. L harfi ile gösterilir ve birimi Henry (H)dir. Aşağıda çeşitli yapıdaki bobinler verilmiştir.



Devrelerde bulunan akım yollarının hepsi genel açıdan birer bobin
görevi yapmaktadır. Bobinin bu yollardan farklı olan yanı uzunluk ve kendi
üzerine olan etkisidir. İlk elektrik akımı bulan insanoğlu uzun bir teli
metal parça üzerine sararak akım geçirdiğinde metalin mıklatıs görevi
yaptığını ve akımın yönüne göre metalin uçlarında NS kutuplarının
oluştuğunu bulmuştur. Bulan kişi yine Farday(1791-1867)'dır. Kısacası
bobin bir iletkenin üzerinden geçen akımı manyetik alan çizgilerine
çevirerek yapısal olarak enerji dönüşümünü gerçekleştirmiştir.

Tersi durumundada yani bir mağnetik cisim mağnetik alan
çizgileri bobini kesecek şekilde hareketlendirilirse bobin üzerinde bir
akım oluşur işte bu temel akımdır. Normal devre içi kullanımında oluşan bu
mağnetik çizgiler farklı şekillerde sarıldığında kendisi üzerine ters
mağnetik alan kuvveti uygulayarak üzerinden geçen akımı yavaşlatmıştır.

Bu sayede gecikmiş bir akım çıkıştan alınabilir. Bu durum yine
kondansatörede olduğu gibi AC devrelerde kullanılır. Etrafında bulunan
dielektrik madde ve kullanılan iletkenin özelliği bobinin özelliklerini
belirler.


Genellikle nüve adı verilen dayanıklı yalıtkan üzerine izoleli iletken tellerin sarmal bir şekilde yan yana ve üst üste sarılmasıyla elde edilen devre elemanına bobin denir. L harfi ile gösterilir ve birimi Henry (H)dir. Aşağıda çeşitli yapıdaki bobinler verilmiştir.




Bobinler DC ve AC devrelerde kullanılabilirler. DC gerilim ile çalışmada bobin üzerinde sabit bir manyetik alan meydana gelir. Bu durumda bobin direnç gibi davranır. Bobinin, DCdeki direnci; sarımda kullanılan telin direnci kadardır.
Bobine AC gerilim uygulandığında ise üzerinden geçen akım değişimine bağlı olarak değişken bir manyetik alan oluşur. Bobinin alternatif akım değişimlerine karşı gösterdiği zorluğa endüktans ve alternatif akımda gösterdiği direnç değerine ise endüktif reaktans denir.

Sabit bobinler:
Sabit bobinler endüktans değeri sabit olan bobinlerdir. Piyasada çeşitli güç değerlerinde nüveli veya nüvesiz bobin bulmak mümkündür.


Nüvesiz sabit bobin


Nüveli sabit bobinler:
Aşağıda nüvelerine göre sabit bobinlere örnekler verilmiştir.

Ferit nüveli sabit bobinler-Pirinç, polyester veya demir tozundan yapılmış nüve üzerine sarılırlar. Yüksek frekanslı devrelerde , radyo alıcı-vericilerinde kullanılırlar.
Ferit nüvenin dolu ve hava oluklu olmasına göre ayrıca iki türü mevcuttur. İçi dolu ferit nüveli bobinler büyük, orta ve küçük ebatlı olarak üretilirler. Anahtarlamalı mod güç kaynaklarında, SCR ve triyak kontrollerinde kullanılırlar. Daha çok düşük güç devrelerinde kullanılırlar.



İçi oyulmuş silindir şeklindeki ferit nüveli bobinler, güç kaynaklarında, bataryaları şarj etmede, filtre ve jeneratör devrelerinde kullanılırlar. Yüksek güçlü devrelerde kullanılabilirler.



Toroidal nüveli bobinler, anahtarlamalı tip güç kaynaklarında , radyo frekans devreleri gibi yüksek frekans devrelerinde kullanılırlar.




Hava nüveli bobinler-Nüve olarak hava kullanılır. Yüksek frekanslı devrelerde, genellikle AM-FM alıcı ve vericilerde, band geçiren filtre devrelerinde, test cihazlarında kullanılırlar.



Demir nüveli bobinler-Birer yüzleri yalıtılmış ince demir sacların ard arda birbirlerine yapıştırılmasıyla elde edilen nüvedir ve bobin bu nüvenin üzerine sarılır. Düşük frekanslarda kullanılan bobinlerdir. Bu guruba transformatörler örnek olarak verilebilir.



BOBİNDEKİ ELEKTRİKSEL OLAYLAR

Bilindiği gibi bir iletkenden akım geçirildiğinde, iletken etrafında bir
magnetik alan oluşur. Bu alan kağıt üzerinde daireler şeklindeki kuvvet
çizgileri ile sembolize edilir.

Bir bobinden AC akım geçirildiğinde, bobin sargılarını çevreleyen bir
magnetik alan oluşur.
Akım büyüyüp küçülüşüne ve yön değiştirmesine bağlı olarak bobinden geçen
kuvvet çizgileri çoğalıp azalır ve yön değiştirir.
Bobine bir DC gerilim uygulanırsa, mağnetik alan meydana gelmeyip bobin
devrede bir direnç özelliği gösterir.

ZIT ELEKTROMOTOR KUVVET (EMK)-
Bobin içerisindeki kuvvet çizgilerinin değişimi, bobinde zıt
elektromotor kuvvet (zıt EMK Ez) adı verilen bir gerilim endükler. Bu gerilimin yönü
Şekil 1.30 'da gösterilmiş olduğu gibi kaynak gerilimine ters yöndedir.
Dolayısıyla da zıt EMK, bobinden, kaynak geriliminin oluşturduğu akıma
ters yönde bir akım akıtmaya çalışır. Bu nedenledir ki, kaynak geriliminin
oluşturduğu "I" devre akımı, ancak T/4 periyot zamanı kadar geç akmaya
başlar.
Zıt EMK 'nın işlevi, LENZ kanunu ile şöyle tanımlanmıştır.

LENZ kanununa göre zıt EMK, büyümekte olan devre akımını küçültücü,
küçülmekte olan devre akımını ise büyültücü yönde etki yapar.

ENDÜKTİF REAKTANS (XL)-

Bobinin, içinden geçen AC akıma karşı gösterdiği dirence endüktif reaktans
denir.
Endüktif reaktans XL ile gösterilir. Birimi "Ohm" dur.
Şöyle ifade edilir:

a) AC kaynak geriliminin pozitif alternansındaki devre akımı.
b) Kaynak gerilimi (v), devre akımı (i) ve zıt EMK (Ez) arasındaki bağıntı
"L" nin değeri bobinin yapısına bağlıdır.

Bobinin sarım sayısı ve kesit alanı ne kadar büyük olursa, "L" okadar
büyük olur. Dolayısıyla AC akıma gösterdiği dirençte o oranda büyür.
"L" nin birimi yukarıda da belirtildiği gibi Henry (H) 'dir. Ancak
genellikle değerler çok küçük olduğundan "Henry" olarak yazımda çok
küsürlü sayı çıkar.
Bunun için miliHenry (mH) ve mikrohenry (µH) değerleri kullanılır.
Henry, miliHenry ve mikroHenry arasında şu bağıntı vardır.

KARŞILIKLI EDÜKTANS (M)-
Aynı nüve üzerine sarılı iki bobinin birinden akım geçirildiğinde, bunun
nüvede oluşturduğu kuvvet çizgileri diğer sargıyı da etkiliyerek, bu
sargının iki ucu arasında bir gerilim oluşturur. Bu gerilime
endüksiyon gerilimi denir.
Bu şekilde iletişim, karşılıklı (ortak) endüktans denen belirli bir değere
göre olamaktadır.
Karşılıklı endüktans (M) ile gösterilir ve şu şekilde ifade edilir-
M 'in birimide Henry(H) 'dir.
Şöyle tanımlanır:
Aynı nüve üzerindeki iki bobinin birincisinden geçen 1 amperlik AC akım 1
saniyede, ikinci bobinde 1V 'luk bir gerilim endükliyorsa iki bobin
arasındaki karşılıklı endüktans M=1 Henry 'dir.

Bobinler seri bağlanırsa toplam endüktans-L=L1+L2+L3+---. olur.
Aynı nüve üzerindeki iki bobin seri bağlanırsa-L=L1+L2±2M olur.




BOBİNİN KULLANIM ALANLARI
Bobinin elektrik ve elektronikte yaygın bir kullanım alanı vardır.
Bunlar kullanım alanlarına göre şöyle sıralanabilir.
Elektrikte:
Doğrultucular da şok bobini
Transformatör
Isıtıcı v.b.
Elektromıknatıs (zil, elektromagnetik vinç)
Elektronikte:
Osilatör
Radyolarda ferrit anten elemanı (Uzun, orta, kısa dalga bobini)
Telekomünikasyonda frekans ayarı (ayarlı göbekli bobin)
Telekomünikasyonda röle
Yüksek frekans devrelerinde (havalı bobin)
Özellikle de radyo alıcı ve vericilerinde de anten ile bağlantıda değişik
frekansların (U.D,O.D,KD) alımı ve gönderiminde aynı ferrit nüveyi
kullanan değişik bobinler ve bunlara paralel bağlı kondansatörlerden
yararlanır.
Bazı bobin ceşitleri
a) Ayarlı hava nüveli bobin
b) Ayarlı demir nüveli bobin
c) Ayarlı ferrit nüveli bobin
d) Sabit hava nüveli bobinler
e) Demir çekirdekli bobin
f) Şiltli ses frekansı şok bobini
g) Güç kaynağı şok bobini
h) Toroid
i) Şiltli, yüksek endüktanslı şok bobini


İNDİKSİYON BOBİNİ
İndüksiyon bobini ya da ateşleme bobini benzinli motorlarda silindir içinde sıkıştırılan hava yakıt karışımının ateşlenmesi için kullanılır. Ateşleme bobini birer uçları ortak iki sargıdan
oluşur. Birincil primer sargı 0.7 - 1.00 mm bakır telden 100 - 150 tur sarılmıştır. Yüksek gerilim çıkışı sağlayan ikincil sekonder sargı ise çok ince bakır telden 100.000 tur kadar sarılmış ve her iki bobin manyetik bir çekirdek üzerinde, izolasyon sağlayan trafo yağı ile dolu bir silindir içine yerleştirilerek kapatılmıştır.
Birincil sargıdan sürekli doğru akım geçmesi durumunda ikincil sargıda gerilim oluşmaz. Yüksek gerilimin oluşması için akümülatörden gelen gerilimin platin ile anahtarlanarak magnetik alan değişiminin oluşması ve birincil sargının kare dalga AC ile indüklenmesi gerekir. İkincil sargıda oluşan 10 - 15 KV gerilim 1 cm ye kadar kıvılcım atlaması oluşturur.
Günümüzde modern araçlarda kullanılan indüksiyon bobinleri küçülmüş ve verimi artmıştır.Yani kıvılcım gücü çok fazladır. Ayrıca platin yerine elektronik olarak ECU tarafından kontrol edilir. Yani yarıiletken elemanlar ile anahtarlanır.Bu sayede hem verim hem de tasarruf sağlanır.


 »ilköğretim bilişim teknolojileri yıllık plan 2010 2011, »3g teknolojisi, »Bilisim teknolojisi,

Yorumlar

Adınız :

E-Mail Adresiniz :

Yorumunuz :

Yorum yapılmamış.