Dogru kaynak Dogru kaynak Video Dogru kaynak Dogru kaynak

isim tamlamalari

dogrukaynak Ödev-Ders » Dil ve Anlatım » isim tamlamalari
Hit : 668
Tarih : 11 Ocak 2016 18:19
Yükleyen : Paylasimci
Oy Ver (1/486) :
İSİM TAMLAMALARI


Bir ismin aitlik ilgisi bakımından daha belirli hale gelmesi için başka bir isim tarafından tamlanmasıyla meydana gelen söz öbeğine isim tamlaması denir.Belli kuralar dahilinde en az iki sözcük bir araya gelerek isim tamlamasını oluşturur.İsim tamlamaları "tamlayan ve tamlanan" olmak üzere iki unsurdan oluşur.Tamlayan birinci sözcük, tamlanan ise ikinci sözcüktür.İsim tamlamalarının tamlayanında ilgi, tamlananında ise iyelik eki vardır.

1. BELİRTİLİ İSİM TAMLAMASI
Tamlayanın ilgi, tamlananın iyelik eki aldığı tamlamalardır.Her iki unsuru da ek olarak oluşturulan bu tür tamlamalarda kuvvetli bir aitlik ilgisi vardır."Evin kapısı açık kalmış."cümlesindeki "evin kapısı" söz öbei belirtili isim tamlamasıdır. Görüldüğü gibi, her iki sözcük de ek almıştır.Bu tamlamada iki sözcük arasındaki kuvvetli bir ilişki kendini göstermektedir.Belirtili isim tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına başka sözcükler girebilir."Kerem'in mavi gömleği güzelmiş." cümlesinde araya "mavi" sıfatı girmiştir."-den" hal eki tamlayanda kullanılan ilgi ekinin yerine geçerek belirtili isim tamlaması kurulabilir."Resimlerin birini de ben alayım."cümlesindeki "resimlerin biri" sözü belirtili isim tamlamasıdır. Biz bunu "resimlerden birini" biçiminde de söyleyebiliriz. Yani sadece tamlayan eki "-in" yerine, aynı işlevi gören "-den" hal ekini getirmiş oluyoruz.Belirtili isim tamlamalarında bir tamlayan birden fazla tamlanana bağlanabileceği gibi, bir tamlanan birden fazla tamlayana da bağlanabilir."Evin bahçesi, odaları, mutfağı o kadar geniş ki ..."cümlesinde "evin" tamlayan; "bahçesi, odaları, mutfağı" sözcükleri de tamlanandır.

2.BELİRTİSİZ İSİM TAMLAMASI
Tamlayanın ilgi eki almayıp tamlananın iyelik eki aldığı tamlamalardır.Bu tür tamlamalarda bir ismin başka bir isme aitliğinden çok bir nesne ya da kavram ismi oluşturmak esastır."Çocuğun elbisesini alacağız."cümlesinde "çocuğun elbisesi" tamlaması belirtilidir.Bu tamlamada belli bir çocuğa ait elbiseden söz edilmektedir.Biz bu tamlamayı;"Çocuk elbisesi alacağız."şeklinde söylersek yani "-nın" ekini kaldırırsak tamlama belirtisiz olur. Bu durumda belli bir kişiye ait elbiseden değil,genel bir elbise çeşidinden "çocuk elbisesi" nden söz etmiş oluruz.Belirtisiz isim tamlamalarında tamlayan tamlananın neden yapıldığını,neye benzediğini bildirebilir."Lahana turşusu" , "Erik hoşafı" , "Bulgur pilavı"Bu tamlamalarda tamlayan tamlananın neyden yapıldığını bildirir."Deve kuşu" , "Kılıç balığı" , "Küpe çiçeği" Bu tamlamalarda ise tamlayan tamlananın neye benzediğini bildirir.

3. TAKISIZ İSİM TAMLAMASI
Tamlayanı ve tamlananı ek almamış olan isim tamlamalarıdır.Takısız isim tamlamalarında her iki unsur da ilgi ve iyelik eklerini almaz.Bu tamlamalar iki grupta incelenir.a)Bir şeyin neyden yapıldığını gösterir."Boynunda altın kolye vardı." cümlesindeki "altın kolye" sözü kolyenin neyden yapıldığını gösterir."Cam vazo,çelik tencere,deri mont ..." tamlamaları da bunlara örnektir.b)Bir şeyin neye benzediğini bildirir."Altın saçları rüzgarda dalgalanır."cümlesinde "altın saç" takısız isim tamlamasıdır. bu tamlamada "saçlar" altına benzetilmiştir."Gül yanak, zeytin göz,tilki Rıfkı ..." gibi tamlamalar takısız isim tamlamasıdır.

4.ZİNCİRLEME İSİM TAMLAMASI
Tamlayan,tamlananın veya her ikisinin kendi içinde başka bir isim tamlaması olduğu söz öbekleridir.Zincirleme isim tamlamaları en az üç ismin bir araya gelmesi ile oluşur."Macera romanlarının okuyucusu çoktur"cümlesinde "macera romanları" belirtisiz isim tamlamasıdır. Bu tamlamaya "-nın" eklenmiş ve tamlama "okuyucusu" tamlananına bağlanmış. Böylece iki tamlama iç içe girmiş ve zincirleme isim tamlaması olmuştur.macera romanları -nın okuyucusutamlayan tamlanan _____tamlanan"Saka kuşunun ötüşü çok hoştu."cümlesinde "saka kuşunun ötüşü" üç isimden oluşan zincirleme isim tamlamasıdır.Tamlayan "saka kuşu", tamlanan ise "ötüşü" sözcüğüdür.

Yorumlar

Adınız :

E-Mail Adresiniz :

Yorumunuz :

Yorum yapılmamış.